آرى اگر شكيبا و باتقوا باشيد و دشمنان در اين هيجان خويش به شما بتازند پروردگارتان با پنج هزار فرشتهء نشاندار به كمك و يارىتان خواهد آمد . مُدْبِر مدبر در لغت يعنى پشت كننده . « 1 » در اصطلاح يعنى شكست خورده و پشت به ميدان كرده و كسى كه در حال فرار است . « 2 » فراريان و كسانى كه از دشمن شكست خورده و در حال عقب نشينى هستند ، از هر صنف كافران باشند ، تعقيب شده و به هلاكت مىرسند . « 3 » همچنين فراريان بغاتى كه داراى تشكيلاتى هستند كه به آن ملحق مىشوند و دوباره اجتماع مىكنند ، بايد تعقيب شوند تا به هلاكت برسند ، ولى فراريان آن گروه از بغاتى كه تشكيلات ندارند يا تشكيلاتشان متلاشى شده ، تعقيب نمىشوند . « 4 » امام صادق ( ع ) فرمود : « لَيْسَ لِاهْلِ الْعَدْلِ انْ يُتْبَعُوا مُدْبِراً » « 5 » در شأن اهل عدالت نيست كه فراريان را تعقيب كنند . بدون شك ، اين سخن امام ( ع ) درمورد فراريان مسلمان است كه ديگر قصد جنگ‌ندارند . اصطلاح مدبر در مورد افراد فرارى نيروهاى خودى نيز به كار برده مىشود . براى آشنايى بيشتر به واژه فرار از جنگ مراجعه كنيد . مرتد مرتد به كسى مىگويند كه از دين اسلام به كفر برگشته باشد كه به دو قسم تقسيم‌مىشود :

--> ( 1 ) - فرهنگ جديد عربى - فارسى . ( 2 ) - ينابيع الفقهيه ، كتاب الجهاد ، ص 299 . ( 3 ) - همان ، ص 87 . ( 4 ) - همان ، ص 174 . ( 5 ) - وسائل الشيعه ، ج 11 ، ص 55 ؛ و شرايع الاسلام ، ج 1 ، ص 236 .